piątek, 19 sierpnia 2016

Nowy Dwór Bratiański mała wieś z ciekawą historią

                 
Grodzisko Pikowa Góra w Nowym Dworze Bratiańskim
(fot. Stanisław R. Ulatowski)
               Historia tej wsi jest naprawdę ciekawa. Niby mała miejscowość z Ziemi Lubawskiej, a w jej granicach znajduje się grodzisko zwane "Pikową Górą", która pojawiła się nawet w mojej powieści Ziemia Lubawska zmierzch starych Bogów. Według legendy dawno temu, pewnie w XIII w. albo jeszcze wcześniej, pojawiła się armia, która rozpoczęła oblężenie grodu. Zbrojni z Pikowej Góry bronili się dzielnie. Podobno oblężenie skończyło się dopiero jak w okolicznym jeziorku zabrakło wody. Konie i zbrojni z armii oblężniczej zaczęli padać wówczas z powodu pragnienia. Załoga broniąca grodu miała jeszcze zapasy wody ze studni, dlatego mogła się dalej bronić i ostrzeliwać z łuków wroga. W końcu wróg zaniechał oblężenia i się wycofał. Czy załoga grodu była pogańska, a wojowie oblegający gród byli wówczas chrześcijanami z Mazowsza? Tego nie wiemy, ale legenda o bitwie istnieje, a każdy wie, że każda legenda ma swoje ziarenko prawdy...

            Najstarsze wzmianki dotyczące wsi sięgają epoki średniowiecznej, a dokładnie roku 1402. Nowy Dwór Bratiański znajdował się wówczas w granicach państwa krzyżackiego, a dokładniej wójtostwa bratiańskiego. Wieś nosiła wtedy niemiecką nazwę Neuhof. Po wojnie 13-letniej toczonej w latach 1454-1466 wraz z innymi wsiami na Ziemi Lubawskiej Nowy Dwór Bratiański włączono w granice Polski (Prus Królewskich).

            W latach 1938-1954 w powiecie lubawskim istniała gmina wiejska Nowy Dwór Bratiański. W okresie międzywojennym siedziba władz gminy znajdowała się w opisywanej wsi, a po II wojnie światowej w Gryźlinach. Gminę Nowy Dwór Bratiański utworzono 1 kwietnia 1938 r. w powiecie lubawskim w województwie pomorskim. Dnia 12 marca 1948 r. zmieniono nazwę powiatu lubawskiego na nowomiejski. Według stanu z dnia 1 lipca 1952 roku gmina Nowy Dwór Bratiański składała się z 8 gromad: Bagno, Chrośle, Gryźliny, Jamielnik, Lekarty, Nowy Dwór Bratiański, Radomno i Skarlin.

            NowyDwór Bratiański, który od drugiej połowy XV w. znajdował się w granicach Polski był wsią lemańską. Wsie tego typu nadawano szlachcicowi, a dawniej w średniowieczu rycerzowi w posiadanie na zasadzie lenna. Właściciel takiej miejscowości był zobowiązany do pełnienia służby zbrojnej w zamian za nadane dobra ziemskie. W połowie XVIII w. właścicielem Nowego Dworu Bratiańskiego był niejaki Przanowski oraz jego żona Dorota z Krauzów.  Dnia 27 listopada 1752 r. król August III Sas podarował dwie włóki Przanowskiemu, który w zamian musiał świadczyć służbę wojskową i dostarczać drewno do starostwa bratiańskiego. Przanowski mógł na własne potrzeby pędzić gorzałkę, łowić ryby i rąbać drewno.

            Wiemy, że w okresie międzywojennym znajdował się we wsi wiekowy dokument (przywilej lemaństwa) wydany 27 listopada 1752 r. przez Augusta III Sasa, przedostatniego króla Polski w latach 1733-1763. Treść tegoż dokumentu była bardzo ciekawa:

„August III z Bożej łaski król Polski, W. Ks. Litewski etc. Oznajmujemy niniejszym listem Naszym, aby z tego Lemaństwa służba wojenna Nam i Rzeczypospolitej nie upadała, umyśliliśmy tegoż Szlachetnego Przanowskiego y Dorotę z Krauzów Małżonkę jego wraz z Sukcessorami ich oboi płci przy tymże Lemaństwie we wsi Nowydwór nazwanej zachować y zatrzymać, iakoż niniejszym Listem Przywilejem (sic) Naszym zachowujemy y zatrzymujemy, Mocą którego Listu Przywileju Naszego ciż Szlachetni Przanowscy Małżonkowie wraz z Sukcessorami Swemi przerzeczone Lemaństwo we wsi Nowydwór dwie włóki chełmińskiej miary w sobie mające ze wszystkiemi Budynkami, Polami, Rolami, Ogrodami, Łąkami, Zaroślami, Krzakami, Sadzawkami, z wszelkiemi pożytkami y przynależytościami z dawna y teraz do tegoż Lemaństwa należącemi, tudziesz z wolnym w Lasach i Borach Starostwa Bratyańskiego na opał y Budynek do tegoż Lemaństwa potrzebny drzewa y chrustu na ogrodzenie bez żadney dani y płacy rąbaniem, z wolnym we Młynach Starościńskich na domową potrzebę różnego zboża mełciem, z wolnym Piwa y Gorzałki na swoię potrzebę domową robieniem, chowaniem owiec y różnego Inwentarza, z Łowieniem Ryb w Jeziorku wsi Nowydwór będącym, y w rzekach Starostwa Bratyańskiego na domowę potrzebę y ze wszystkiemi innemi wolnościami, gdyż pomieniony Leman służbę wojenną odprawować powinien, przerzeczone Lemaństwo trzymać, dzierżeć i Onego spokojnie zażywać będą. Tak jednak aby z tego Lemaństwa co rok po złotych Trzydzieści Pruskich na Regiment łanowy dwiema Ratami płacili i oddawali, do żadney innej robocizny, kontrybucyi  ani podwód, ciężarów, stanowisk, Przechodów i noclegów żołnierskich należeć ani do Gromady przykładać się nie maią, ani powinni będą. Obiecujemy zaś po Nas y Nayiaśnieyszych Sukcessorach Następcach Naszych, iż tych Szlachetnych Adama Przanowskiego y Dorotę Małżonków y ich Sukcessorów oboiey płci od pomienionego Lemaństwa we wsi Nowydwór nazwaney, nie oddalemy ani mocy nikomu oddalenia onych nie damy, ale y ich wcale y nienaruszone przy tymże Lemaństwie dwóch włók zachowamy, co y Nayiaśnieysi Następcy Nasi Królowie Polscy uczynią, Prawa Nasze Królewskie Rzptey y Kościoła Rzymskiego Katolickiego w całości zachowując. Dan w Warszawie dnia XXVII miesiąca Listopada Roku Pańskiego MDCCLII”. 





Nowy Dwór Bratiański na google-map: Kliknij






            

Brak komentarzy:

Prześlij komentarz